Na devetoj redovnoj sjednici Gradskog vijeća Tuzla, održanoj 3.7.2025. godine, pod tačkom 13. vođena je rasprava o Nacrtu Prostornog plana za područje Tuzlanskog kantona za period 2025-2045 godina.
Na osnovu diskusije, svih prethodno usvojenih odluka, rezolucija i zvaničnih stavova Gradskog vijeća Tuzla, a u vezi sa Nacrtom Prostornog plana TK za period 2025–2045, doneseni se sveobuhvatni i objedinjeni zaaključci koje objavljujemo u cjelosti:
1. Gradsko vijeće Tuzla reafirmira sve prethodno usvojene zaključke, rezolucije i odluke, kojima se:
• nedvosmisleno i trajno zabranjuje izgradnja bilo kakvog skladišta prirodnog gasa – podzemnog ili nadzemnog – na području Grada Tuzla, uključujući lokaciju Tetima i sve druge rudarske i postindustrijske zone;
• kategorički odbacuje svaka mogućnost istraživanja, eksploatacije, koncesionisanja ili planiranja eksploatacije litijuma i drugih strateških sirovina na području Tuzle, s obzirom na ozbiljne posljedice po zdravlje ljudi, okoliš i imovinsku sigurnost građana;
• zahtijeva striktno poštivanje svih važećih lokalnih razvojno-ekoloških dokumenata, uključujući:
- Strategiju zaštite okoliša Grada Tuzla,
- Plan prilagođavanja klimatskim promjenama,
- Plan upravljanja otpadom,
kao i sve druge akte koji predstavljaju izraz suverenog prava lokalne zajednice da štiti svoj prostor, stanovništvo i resurse od nametnutih štetnih intervencija viših nivoa vlasti.
2. Gradsko vijeće Tuzla podsjeća da je na 8. sjednici održanoj 13. juna 2025. godine jednoglasno usvojena tačka dnevnog reda:
„Tuzla neće biti gasni logor – Osuda i odbacivanje namjere izgradnje državnog gasnog skladišta“, kojom je na jasan, konačan i pravno obavezujući način odbačena svaka mogućnost izgradnje bilo kakvog skladišta prirodnog gasa na teritoriji Grada Tuzla – bilo podzemnog, bilo nadzemnog.
U toj odluci je bez ikakve rezerve poručeno:
„Neće biti skladišta plina u Tuzli! Neće biti gasnog logora! Neće biti podzemnih eksplozivnih rezervoara pod naseljenim područjem!“
Ova odluka se temelji na ranije donesenim zaključcima Gradskog vijeća iz 2007. i 2016. godine, kada su također jednoglasno odbačeni svi pokušaji uspostavljanja skladišta gasa u Tuzli.
S obzirom na kontinuitet jasno izražene volje lokalne zajednice, ova odluka ima karakter trajne zabrane i predstavlja pravno i političko obavezujući akt za sve nivoe vlasti – lokalne, kantonalne, entitetske i državne. Svaki pokušaj njenog zaobilaženja predstavlja narušavanje autonomije lokalne samouprave, demokratske volje građana i ozbiljan udar na sigurnost urbanog prostora Tuzle.
3. Gradsko vijeće Tuzla zahtijeva hitno, bezuslovno i potpuno brisanje ili izmjenu sadržaja Nacrta Prostornog plana TK na stranici 186, u kojem se Grad Tuzla neosnovano i protivno zvaničnim odlukama lokalne samouprave navodi kao potencijalna lokacija za buduću eksploataciju litijuma.
Takva formulacija je neprihvatljiva, pravno neutemeljena i politički štetna, jer zaobilazi jasno izraženu volju građana i prethodno usvojene zaključke Gradskog vijeća Tuzla kojima se kategorično zabranjuje svaka eksploatacija litijuma na teritoriji grada. Zbog toga, u Nacrt Prostornog plana TK mora se unijeti sljedeća eksplicitna i nedvosmislena formulacija:
„Na području Grada Tuzla nije dozvoljena eksploatacija litijuma ni u kojem obliku.“
Ova formulacija ne smije biti relativizovana ni zamijenjena izrazima poput „mogućnost istraživanja“, „preliminarni potencijal“, „privredni razvoj“ i slično, jer bi to predstavljalo prikrivenu pravnu osnovu za otvaranje litijumskih projekata koji su već javno i formalno odbačeni.
Gradsko vijeće Tuzla neće prihvatiti nijedan planski dokument koji ne sadrži ovu zabranu u punom i obavezujućem obliku.
4. Gradsko vijeće Tuzla najoštrije upozorava da su litijumski projekti u brojnim državama svijeta već dokazano doveli do ozbiljnih i dugotrajnih posljedica, uključujući:
• zagađenje podzemnih voda i tala toksičnim hemikalijama koje se koriste u procesima ekstrakcije,
• nepovratno uništavanje plodnog poljoprivrednog zemljišta i biodiverziteta,
• prisilno iseljavanje lokalnog stanovništva i narušavanje životnih uslova čitavih zajednica,
• povećanje broja hroničnih i malignih oboljenja kod populacije u blizini eksploatacionih zona.
S obzirom na to da je Tuzla već izložena višedecenijskoj rudarskoj i industrijskoj degradaciji tla, zraka i vodnih resursa, svako dodatno opterećenje kroz eksploataciju litijuma predstavlja direktnu prijetnju javnom zdravlju, sigurnosti, imovinskoj stabilnosti i prostornom opstanku grada.
Zbog toga, svako planiranje, predviđanje ili ostavljanje prostora za eksploataciju litijuma bez izričite i prethodne saglasnosti građana i Gradskog vijeća Tuzla predstavlja:
- ekološku agresiju nad teritorijom lokalne zajednice,
- narušavanje principa samouprave zajamčenog Ustavom i zakonima,
- institucionalni napad na pravo građana da odlučuju o svojoj životnoj sredini.
Gradsko vijeće Tuzla se protivi ne samo eksploataciji, već i svakom pokušaju nametanja istraživanja bez konsultacija sa zajednicom.
5. Gradsko vijeće Tuzla konstatuje da su u Nacrtu Prostornog plana Tuzlanskog kantona sadržani brojni elementi koji su u očiglednoj i nedopustivoj suprotnosti sa prethodno usvojenim zvaničnim odlukama Gradskog vijeća Tuzla, čime se ugrožava pravna sigurnost, narušava dignitet lokalne samouprave i stvara prostor za nelegitimno nametanje štetnih rješenja građanima.
Posebno se ukazuje na sljedeće neprihvatljive sadržaje u Nacrtu:
• ponovno navođenje Tuzle kao potencijalne lokacije za izgradnju podzemnog skladišta prirodnog gasa (Tetima), iako su takvi prijedlozi već ranije izričito i jednoglasno odbijeni od strane Gradskog vijeća i građana;
• otvaranje mogućnosti za buduću eksploataciju litijuma na području Grada Tuzla, što je u direktnoj suprotnosti sa zvaničnim stavovima i usvojenim zaključcima protiv rudarenja litijuma;
• neprecizno, neažurno ili nedovoljno stručno mapiranje klizišta, nestabilnog zemljišta i post-rudarskih zona, što za posljedicu ima stvaranje pravne i urbanističke blokade za veliki broj građana, kojima se zbog ovakvih planerskih propusta onemogućava legalizacija stambenih objekata i ulaganja u imovinu.
Gradsko vijeće Tuzla smatra da ovakvi elementi predstavljaju ozbiljno povlačenje ingerencija sa lokalne na kantonalnu i entitetsku razinu bez saglasnosti zajednice, te upozorava da se svi ovakvi sadržaji moraju uskladiti sa zvaničnim aktima Gradskog vijeća – u suprotnom, bit će smatrani pravno i politički ništavnim.
6. Gradsko vijeće Tuzla zahtijeva da se u Prostorni plan Tuzlanskog kantona eksplicitno ugradi institut mikro-sanacije kao posebna i planski prepoznata kategorija uređenja prostora, namijenjena rješavanju statusa naselja i objekata u zonama koje su neopravdano označene kao rizične ili nelagelizabilne.
Mikro-sanacija se mora predvidjeti kao zakonski i planski mehanizam za područja u kojima:
• ne postoje aktivna klizišta niti su zabilježeni recentni pokreti tla,
• nije planirana niti moguća bilo kakva daljnja rudarska aktivnost, a eksploatacija je završena ili faktički napuštena,
• građani posjeduju spremnost i kapacitete da sopstvenim sredstvima finansiraju sanacione radove, pod uslovom da su isti izvedeni pod stručnim nadzorom nadležnih općinskih ili gradskih službi i licenciranih stručnjaka.
Uvođenje ove kategorije predstavlja:
- pravno i tehnički održivo rješenje za hiljade građana koji su decenijama onemogućeni da legalizuju vlastite objekte,
- rasterećenje urbanističkog i sudskog sistema od postupaka za legalizaciju i upis imovine,
- jačanje principa participativnog prostornog planiranja, u kojem zajednica učestvuje u rješenju problema, a ne bude pasivni talac formalnih zabrana.
Gradsko vijeće Tuzla poziva Skupštinu TK da hitno uvrsti mikro-sanaciju kao legitimni instrument unutar planske dokumentacije, te poziva i ostale lokalne zajednice da prepoznaju ovu praksu kao dio odgovorne i društveno korisne prostorne politike.
7. U cilju sistemskog rješavanja problema dugogodišnje blokade legalizacije objekata, naročito u zonama koje su bez stvarnih geotehničkih prepreka, Gradsko vijeće Tuzla predlaže uvođenje sljedećih mjera u Prostorni plan TK i prateće strateške dokumente:
• uspostavljanje fleksibilnijeg pristupa legalizaciji objekata u područjima koja su fizički stabilna, građevinski održiva i infrastrukturno pristupačna, bez obzira na to da li se formalno vode kao „post-rudarske“ ili „potencijalno klizišne zone“ – ukoliko stručna procjena potvrdi njihovu upotrebljivost;
• omogućavanje izdavanja dozvola, izrade tehničke dokumentacije i provođenja stručnog nadzora putem nadležnih gradskih/općinskih službi, uz podršku ovlaštenih inženjerskih i urbanističkih tijela, kako bi se stvorili uslovi za retroaktivno ili redovno ozakonjenje objekata;
• formiranje posebnog fonda na nivou lokalnih zajednica, u saradnji s kantonalnim i federalnim organima, za sufinansiranje mikro-sanacionih zahvata, koji bi omogućili građanima da legalno i sigurno investiraju u stabilizaciju tla i obnovu imovine.
Ovim mjerama bi se istovremeno:
- omogućila pravna sigurnost i zaštita imovinskih prava građana,
- smanjio broj sudskih i upravnih sporova oko legalizacije,
- aktivirali prostori koji su trenutno urbanistički zapušteni, ali tehnički iskoristivi,
- unaprijedila kvaliteta stanovanja i životna sigurnost u marginalizovanim zonama.
Gradsko vijeće Tuzla poziva da se ove preporuke ne tretiraju kao sugestije, već kao obavezujuće smjernice za planske dokumente, jer su izraz stvarnih potreba građana koje su decenijama zanemarivane.
8. Gradsko vijeće Tuzla zaključuje da neće dati saglasnost na Prostorni plan Tuzlanskog kantona u dijelu koji se odnosi na teritoriju Grada Tuzla, ukoliko se u Nacrt ne unesu sljedeće obavezne i minimalne izmjene, koje predstavljaju uslov za njegovo razmatranje i usvajanje:
• unošenje izričite i nedvosmislene zabrane izgradnje bilo kakvog skladišta prirodnog gasa na teritoriji Grada Tuzla, uključujući podzemna i nadzemna postrojenja, bez mogućnosti ostavljanja prostora za „buduću procjenu“ ili „strateško razmatranje“;
• unošenje izričite zabrane istraživanja i eksploatacije litijuma u bilo kojem obliku, na cijelom prostoru Grada Tuzla, bez izuzetaka i bez terminoloških zamjena koje bi omogućile naknadno zaobilaženje ove zabrane;
• formalno i normativno uvođenje mikro-sanacije kao pravnog i planskog instrumenta za područja gdje građani uz stručni nadzor mogu osigurati stabilizaciju tla i sticanje uslova za legalizaciju, u skladu s principima održivog prostornog upravljanja;
• precizno, tehnički utemeljeno i ažurno označavanje svih zona koje su historijski bile podložne rudarskoj eksploataciji, uz jasno razgraničenje između:
- područja gdje rudarska aktivnost i dalje traje,
- područja koja su formalno zatvorena i stabilizovana,
- i zona koje su neopravdano i neutemeljeno blokirane.
Ukoliko Skupština TK i nosioci izrade Prostornog plana ne postupe u skladu sa ovim zahtjevima, Gradsko vijeće Tuzla će smatrati da se krše temeljni principi autonomije lokalne zajednice, načelo zaštite okoliša i ustavom zagarantovano pravo građana da odlučuju o prostornom razvoju svog grada.
9. Gradsko vijeće Tuzla nalaže da se ovi zaključci, zajedno sa svim relevantnim zvaničnim aktima, zapisnicima diskusija, obrazloženjima i ranije usvojenim rezolucijama Gradskog vijeća Tuzla, odmah dostave na razmatranje i obavezujuće postupanje sljedećim institucijama:
• Skupštini Tuzlanskog kantona, kao najvišem zakonodavnom tijelu nadležnom za donošenje Prostornog plana;
• Vladi TK i Ministarstvu prostornog uređenja i zaštite okolice TK, kao izvršnim i stručnim organima odgovornim za sadržaj Plana i njegovu implementaciju;
• Nosiocima izrade Prostornog plana TK, koji su dužni uvažiti sve formalno usvojene stavove jedinica lokalne samouprave u čijim se granicama Plan provodi;
• Vijeću ministara BiH i Parlamentarnoj skupštini BiH, radi informisanja i sprječavanja državne intervencije na štetu lokalne zajednice;
• Ministarstvu okoliša i turizma Federacije BiH, kao nadležnom organu za procjenu okolišnih posljedica prostornih zahvata;
• Parlamentu Federacije BiH, s ciljem zaštite ustavnih prava jedinica lokalne samouprave i principa zakonitosti;
• Gradonačelniku Tuzle i nadležnim gradskim službama, radi dalje operativne provedbe i institucionalne zaštite interesa građana Tuzle.
Prostorni plan nije puki tehnički dokument – on je strateški akt koji određuje život, zdravlje, sigurnost i budućnost građana.
Nijedna njegova tačka, nijedna šrafura, nijedna formulacija ne može biti usvojena ako je u suprotnosti sa:
- voljom građana,
- pravima i interesima zajednice,
- ranije donesenim odlukama Gradskog vijeća Tuzla,
- i osnovnim načelima održivog, pravednog i demokratski odlučenog prostornog razvoja.
Gradsko vijeće Tuzla ostaje dosljedno u odbrani grada od svakog oblika planske, energetske ili rudarske agresije koja bi dovela u pitanje zdravlje, sigurnost, dostojanstvo i pravnu sigurnost građana.
Gradsko vijeće Tuzla prihvata komentar na Nacrt Prostornog plana za područje Tuzlanskog kantona koji je pripremila Služba za prostorno uređenje i zaštitu okoline i isti kao mišljenje Gradskog vijeća Tuzla, uz gore navedene zaključke, dostavlja Ministarstvu prostornog uređenja Tuzlanskog kantona.
