Posljednjih godina sve je više slučajeva akušerskog nasilja u bh. porodilištima o kojima žene odlučuju glasno progovoriti. Samo 2024. godine oko 200 svjedočenja o nasilju u rađaonama širom zemlje rezultiralo je sa najmanje 150 prijava koje su sada predmet rada nadležnih tužilaštava.
Anonimna iskustva porodilja koje su čin rađanja novog života proživjele kao traumu, godinama bilježe u Udruženju “Baby Steps” odakle konstantno apeluju na nadležne institucije da jače zaštite žene u njihovim najranjivijim trenucima. Ovo udruženje čestim edukacijama, ukazuje kako je akušersko nasilje nešto što se mora sistemski iskorijeniti.
Akušersko nasilje prema definiciji podrazumijeva bilo koji oblik fizičkog, psihičkog ili emocionalnog zlostavljanja tokom trudnoće ili tokom i nakon poroda, a akušersko nasilje spada u jedan od rodnozasnovanih nasilja. Važan dio jeste zapravo i sprovođenje medicinskih procedura, kao što je epiziotomija (rez međice) ili Kristellerov manevar (nalijeganje na stomak) bez pristanka trudnice. Iako ove medicinske procedure imaju svoj medicinski značaj i mogu spriječiti komplikacije u određenim situacijama, svaki pacijent po Zakonu o pravima, obavezama i odgovornostima pacijenata FBiH ima pravo na odbijanje predloženog liječenja i medicinskih procedura. Pored navedenog, u akušersko nasilje spada i vaginalni pregled bez pristanka, zanemarivanje bola, prisiljavanje na određeni položaj i slično.
BiH ne zaostaje po akušerskom nasilju
Širom svijeta se spominje problem akušerskog nasilja. Svjetska zdravstvena organizacija navodi da su žene najranjivije tokom proda i da akušersko nasilje može dovesti do negativnih posljedica i po majku i po dijete.Studija objavljena u časopisu Lancet 2019.godine je pokazala značajno prisustvo neke vrste nasilja nad porodiljama. U tom istraživanju rađeno u četiri zemlje (Nigeria, Gana, Gvineja, Mijanmar) 41,6% žena je doživjelo jednu ili više epizoda fizičkog ili verbalnog nasilja ili diskriminacije i stigme. Istraživanje koje je provelo Udruženje Baby steps pokazuje da nažalost ova vrsta nasilja postoji i u porodilištima u Bosni i Hercegovini. U ovom istraživanju je 42,8% ispitanica navelo da im je urađena epiziotomija bez potpisanog pristanka, a 70,9% da su rađeni vaginalni pregledi bez dozvole.
Iako porodilje često spominju i pozitivna iskustva sa ljekarima i medicinskim osobljem kojih srećom itekako ima u bolnicama širom Bosne i Hercegovine, problematično je to što neprofesionalan, vulgaran i neetičan pristup pojedinih njihovih kolega baca veliku sjenu na sve one koji se u svom radu vode Hipokratovom zakletvom. Posljedice sa kojima se pacijentice suočavaju su prije svega često psihičke, međutim određene prakse dovode i do fizičkih problema koje mogu uticati i na kvalitet života. Najčešće pacijentice se suočavaju sa tokofobijom (grč. Tokos - porod, phobos - strah).
Tokofobija podrazumijeva nekontrolisani i često paralizirajući strah od poroda, ali trudnoće, a može se javiti upravo kao posljedica traumatskog iskustva tokom porođaja. Istraživanja pokazuju da negativna iskustva tokom poroda, kao što je verbalno vrijeđanje od strane zdravstvenih radnika, mogu biti povezani sa razvojem postporođajne depresije. Istraživanje sprovedeno u Španiji je prepoznalo da je preživljeno akušerkso nasilje tokom poroda jedan od rizikofaktora za razvoj postporođajne depresije.
Svjetska zdravstvena organizacija naglašava da se ovaj problem mora rješavati kroz nekoliko mjera, a neke od njih su: poboljšanje kvalitete zdravstvene njege žena, naglašavanje prava žena na dostojanstvo i poštovanje tokom trudnoće i poroda, ali i uključivanje svih aktera, vlade, udruženja, zdravstvenih radnika, ali i žena u rješavanje ovog globalnog javnozdravstvenog problema. Pored toga, Međunarodna Federacija ginekologije i opstetricije - FIGO je 2021.godine objavila Povelju o pravima tokom poroda (engl. “Childbirth: A Bill of Rights“). U ovim preporukama se između ostalog navodi i potreba da tokom poroda bude prisutna najmanje jedna osoba koju odabere porodilja.
U Federaciji Bosni i Hercegovini trenutno postoji Prijedlog izmjene Zakona o pravima, obavezama i odgovornostima pacijenta FBiH, u tom prijedlogu se nalazi dopuna koja bi ako se usvoji omogućila porodiljama širom Federacije na zakonsko pravo na pratnju tokom poroda. Ova izmjena Zakona bi bila u skladu sa preporukama međunarodnih organizacija i omogućila bi porodiljama sigurniji i ugodniji porođaj, a svakako istraživanja pokazuju da pratnja na porodu ima zdravstvene benefite.
Članak je napisala dr. Salković Naida koja je učestvovala na treningu koji je organizovalo Udruženje „Zemlja djece u BiH“ u sklopu projekta „Reporting With Respect“ Young Journalists Agains Gender Based Violence“ koji je dio projekta „Reporting diversity network – the new agenda“ finansiranog od strane Evropske unije.
