Dan nezavisnosti
Jeste li za suverenu i nezavisnu Bosnu i Hercegovinu, državu ravnopravnih građana naroda Bosne i Hercegovine - Muslimana, Srba, Hrvata i pripadnika drugih naroda koji u njoj žive? Ovako je glasilo referendumsko pitanje upućeno bh. građanima davne 1992. godine. Pitanje koje je zauvijek promijenilo historiju BiH.
Referendumu za nezavisnost BiH prethodila su burna politička dešavanja u bivšoj Jugoslaviji i samoj Socijalističkoj Republici BiH. Slovenija i Hrvatska su 1991. proglasile nezavisnost od SFRJ, a 15. oktobra iste godine, preglasavanjem zastupnika SDS-a u Skupštini SRBiH, predstavnici SDA i HDZ-a donijeli su Akt o reafirmaciji suverenosti Republike Bosne i Hercegovine.
Nakon toga, Srpska demokratska stranka je započela osnivanje Srpskih autonomnih oblasti, a 9. i 10. novembra 1991. je sprovela referendum o osnivanju Srpske Republike Bosne i Hercegovine kao sastavnog dijela Jugoslavije. Vlasti Bosne i Hercegovine su ovaj referendum proglasile nevažećim.
Briselskom Deklaracijom o Jugoslaviji od 17. decembra 1991. na osnovu preporuka međunarodne Arbitražne komisije, kojom je predsjedavao Robert Badinter, konstatirana je disolucija SFRJ i tadašnje republike su pozvane da se izjasne o nezavisnosti.
Prema izvještaju Badinterove Arbitražne komisije od 15. januara 1992. za konstituiranje Bosne i Hercegovine kao suverene i nezavisne države bilo je neophodno još jedino provesti referendum među građanima.
25. januara 1992. na sjednici Skupštine SRBiH donesena je odluka o raspisivanju referenduma o nezavisnosti od SFRJ. Većina srpskih zastupnika u Skupštini BiH je, u znak bojkota, već bila napustila sjednicu.
Država priznata, praznik nepriznat
Referendum o nezavisnosti BiH održan je 29. februara i 1. marta 1992. Na glasanje je izašlo 64,31 posto birača s pravom glasa, a za suverenost BiH glasalo je 99,44 posto (podaci iz Službenog lista RBiH, br. 7). Predstavnici Srpske demokratske stranke su pozvali pripadnike srpskog naroda da bojkotuju referendum.
Oko 2.500 posmatrača OSCE-a i Evropske zajednice posmatrali su proces glasanja. Mirko Bošković, u to vrijeme predsjednik Republičke izborne komisije, izjavio je da su posmatrači ocijenili provedeni referendum izuzetno kvalitetnim.
Ukaz o proglašenju Zakona o proglašenju 1. marta Danom nezavisnosti RBiH donijet je 6. marta 1995., a potpisao ga je tadašnji predsjednik Predsjedništva BiH Alija Izetbegović.
Danas je zvanično neradni dan. Iz Federalnog ministarstva rada i socijalne politike saopćavaju da poslodavci, ustanove, organi uprave kao i druge pravne osobe danas ne rade - na temelju Zakona o proglašenju 1. marta Danom nezavisnosti BiH.
Ipak, jedinstva političkog vrha u pogledu odnosa prema ovom datumu i njegovom značaju danas – nema.
Obilježavanje Dana nezavisnosti BiH trebalo bi biti riješeno donošenjem zakona o praznicima na nivou države. Prema nekim inicijativama, kao mogući datum za obilježavanje Dana nezavisnosti spominje se i 22. maj, dan kada je BiH primljena u Organizaciju Ujedinjenih naroda.
