TUZLARIJE - STARE SLIKE PRIČAJU

01.04.2007.
Stare slike pričaju
Tuzlanski Jevreji
Prve decenije prošlog vijeka Tuzla je u lingvističkom smislu bila pravi megalopolis. Doseljenici Monarhije, prema podacima iz 1910. godine, dostigli su rekordnih 35, 6 odsto ukupnog stanovništva. U njoj se govori više od 10 jezika: njemački, češki, mađarski, poljski, slovenački, talijanski, španski, hebrejski, rusinski, slovački i drugi.




Hebrejski, naravno, pripada Jevrejima koju su se na ovom području pojavili u godinama raspada turskog carstva, neposredno pred ulazak Austro – Ugraske monarhije. Prema prvom popisu obavljenom 1879. godine u Tuzli je registrovano 17 Jevreja. U periodu 1879. – 1910. godine, njihov priraštaj je imao skok od nevjerovatnih 1.952 odsto. Ipak, iza ovog procenta krije se mala skupina od oko 400 Jevreja koliko ih je u ovom gradu zatekao Drugi svjetski rat.

Kao i u drugim sredinama, Jevreji su, bez obzira na svoju malobrojnost, a zbog izuzetno dobrih veza sa kapitalom, bili pioniri ukupne evropeizacije ovih prostora od trgovine do industrije. Tuzlu i njeno neposredno okruženje uglavnom su naseljavali Jevreji Aškenazi, a u malom broju Sefardi.

Za zadovoljenje svojih vjerskih i kulturnih potreba tuzlanski Jevreji su 1906. godine sagradili sinagogu koja se nalazila na prostoru sadašnjeg Ekspres – restorana. Zgrada u pozadini je nakadašnji Kloster.

Antisemitsko raspoloženje vrlo brzo je zapljusnulo i Tuzlu koja je, početkom rata, administrativno u sastavu Nezavisne Države Hrvatske. Da bi motivisali kvislinške vlasti na širenje mržnje prema Jevrejima, Gebelsova propagandna mašinerija snimila je film „Der Jude Suss“ u kojem je pogrom Jevreja podignut na pijedestal vjernosti Trećem rajhu. Tek ustrojena NDH vlast dosljedno slijedi taj princip, a njeni tuzlanski korifeji su poslušni ekzekutori.

U oktobru mjesecu 1941. godine nakon projekcije tog filma, grupa od 80 fašistički nastrojenih građana nasrnula je na jevrejski templ demolirala ga, zapalila, a potom razrušila do temelja. Slobodu su dočekali malobrojni. Ogromnu većinu uništila je Hitlerova „industrija smrti“ Umjesto templa sada na prisustvo Jevreja u ovom kraju podsjeća groblje na Bukovčiću i jedna ulica koja se zove – Jevrejska.
(Izvor - Front Slobode)




Iako pomalo morbidan pokazatelj i groblja i mezarja su nijemi svjedoci ko živi odnosno umire u jednom gradu. Iznad novih, još bijelih nišana na Bukovčiću je staro jevrejsko groblje. Na sivom kamenu ispisana su imena i prezimena koja se rijetko čuju u gradu. Jednom godišnje, povodom Dana holokausta, delegacija Općine, Jevrejske zajednice i drugih, ispred spomenika "Suza", mjesta gdje su nedužni ljudi odvoženi u kocentracione logore, nešto se kaže o Jevrejima i tu se završava priča o Jevrejima.Fašizam, još uvijek živi u glavama ljudi koji ne shvataju da se jedino može i mora živjeti zajedno. Dok je takvih mijenja se samo ima naroda koji smeta, i to samo što se zove kako se zove.

S.M.