TUZLANSKI DOSJEPreko stotinu godina češka kultura obogaćuje Tuzlu Vaclav Havel i Tuzlaci  Vaclav Havel (1936-2011) je bio jedini državnik koji je Tuzlacima izrazio sućut u povodu tragedije na Kapiji
Piše: Mr. sc. Fatmir Alispahić Tuzla je 1910. godine imala 12.065 stanovnika, a 415 Tuzlaka je govorilo češkim jezikom. Deset godina poslije, kada se broj Tuzlaka popeo na 14.036, u Tuzli je još uvijek živjelo 355 građana češkog porijekla, a mnogi su već zasnovali svoje bosanske porodice. Česi su u Tuzlu došli sa austrougarskom upravom i ostavili su znamenite tragove u urbanom, kulturnom, a naročito muzičkom identitetu grada. Češke besjede Neke od najljepših građevina u centru Tuzle projektovali su i gradili češki majstori. U izgradnji prve industrijske solane, otvorene u Simin Hanu 1885. godine, učestvovali su i češki majstori. Prvu planinarsku sekciju u Tuzli su 1925. oformile skautske grupe doseljenika iz Češke, ali i drugih zemlja bivše Monarhije. Česi su u prvoj polovici 20. stoljeća bili živo protkani kroz kulturni i sportski život Tuzle. U to vrijeme je djelovao manji broj muzičkih amaterskih kamernih grupa, najvećim dijelom formiranih pri nacionalnim kulturnim društvima. Jednu od njih su činili i češki muzičari, koji su priređivali zabave za građanstvo i čiji su nastupi održavani na poznatim „Češkim besedama“, koje su prekinute 1948. godine. Najpoznatije češke porodice u Tuzli bile su: Vančura, Kraupner, Linhart, Stoklasa, Stuhli, Samek, Šuster, Landa, Rihter, Balzar, Rička, Lešan... Najomiljeniji tuzlanski Čeh prije Drugog svjetskog rata bio je čuveni poslastičar Karlo Dušek, otac jednog od najpoznatijih Tuzlaka, proslavljenog dirigenta i muzičkog pedagoga, prof. Mirka Dušeka. Karlo je sa svojom suprugom Štefom, rodom iz Brna, došao u Tuzlu 1927. i otvorio poslastičarnicu u centru Tuzle, ukoso od prvog hotela „Bristol“. U Tuzli su živjeli i češki Haveli, Emil Havel i njegova supruga Malčika, koji su bili aktivni u Pjevačkom društvu „Majevica“. Jedan od najznačajnijih Čeha u povijesti, pisac i disident, prvi postkomunistički češki predsjednik Vaclav Havel, u kulturnom životu Tuzle je prvi put „pročitan“ u zimu 1991., kada je izvedena njegova drama „Vernisaž“, u kojoj su igrali Selma Alispahić, Zoran Tešić i Dragan Džankić, a režirao je Hadi Kurić. Ova predstava Narodnog pozorišta Tuzle je nagrađana na Pozorišnim igrama BiH u Jajcu, a ostala je upamćena po tome što je izvođena u Galeriji jugoslovenskog portreta. Havel će još jednom biti izvođen na tuzlanskim daskama, na sceni BKC-a, 2004. godine, kada je izvedena njegova „Audijencija“, u kojoj su igrali Armin Ćatić i Damir Mahmutović. Od Kapije do Srebrenice U danima nakon tragedije na Kapiji na adresu Općine Tuzla i načelnika Selima Bešlagića stiglo je oko 300 telegrama, od toga oko 50 od strane raznih stranih organizacija, a samo jedan telegram je stigao od predsjednika jedne države. Bio je to telegram predsjednika Češke Republike Vaclava Havela. U telegramu stoji: - Poštovani gospodine gradonačelniče, s dubokim ogorčenjem sam primio vijest o tragediji koja je proteklih dana pogodila Vaš grad. Uzaludna i besmislena smrt Vaših sugrađana, nevinih mladih ljudi, je još jedna surovost tog sramotnog rata. Ponovo nam, nažalost, ne preostaje ništa osim konstatirati da svugdje u Evropi gdje su, u ime nacionalističkog bješnjenja i u interesu najnižih ljudskih pobuda, ubijani nevini ljudi, da sa njima ujedno umire i ideja Evrope koja je, između ostalog, utemeljena i na poštovanju života. Naši građani i ja osobno zalagat ćemo se za to da civilizirani svijet, ako je potrebno i silom, spriječi ponavlajnje sličnih okrutnosti. Prag, 29. maja 1995. Vaclav Havel, predsjednik Češke Republike Na žalost, 47 dana nakon tragedije na Kapiji dogodio se genocid u Srebrenici, i civilizirani svijet nije silom spriječio ponavljanje sličnih okrutnosti, o čemu je kritički i prijateljski govorio predsjednik Havel. Preko stotinu godina češka kultura obogaćuje Tuzlu, i Tuzla otud ima nijansu više razloga da smrt evropskog velikana Vaclava Havela doživljava i kao smrt prijatelja, koji je u najtežim trenucima suosjećao sa građanima Tuzle. (Literatura: „Ubistvo svitanja“, „Tuzland – Knjiga o Tuzli“, „Narodno pozorište Tuzla 1949-1999“, „Tuzla moje mladosti“) |